De beste tijden voor een fotoshoot buiten. over licht, uren en mijn advies

Waarom licht zo bepalend is voor foto's

Fotografie is het vastleggen van licht.  Alles wat je op een foto ziet, is eigenlijk licht dat op iets weerkaatst en door de lens van de camera gevangen wordt. Dat klinkt technisch, maar het gevoel ervan is heel duidelijk:

hetzelfde gezin, op dezelfde locatie, gefotografeerd op twee verschillende momenten van de dag, geeft compleet andere foto's. Niet beter of slechter maar een verschil dat wordt bepaald door het licht.

De kleur van het licht, de richting waaruit het valt, de hardheid of zachtheid ervan, al die factoren beïnvloeden hoe een foto eruitziet en voelt. Een harde, hoge zon geeft scherpe schaduwen en een technische, harde look. Zacht, laag licht van de ochtend of avond geeft warmte, diepte en een tijdloze sfeer. Dat is het verschil dat ik probeer uit te leggen als ik advies geef over wanneer we een shoot plannen.

De ochtend: zacht, fris en rustig

Vlak na zonsopkomst is het licht laag. Het valt langs gezichten in plaats van recht erop, wat diepte geeft zonder harde schaduwen. De kleuren zijn koeler dan in de avond — blauwiger, frisser. Op een heldere ochtend in Friesland kan het licht rond zonsopkomst echt prachtig zijn: langgerekte schaduwen over de weilanden, de lucht nog roze en paars en met een beetje mazzel een mooi zacht mist laagje.

Bovendien is het vroeg in de ochtend rustig. Weinig andere mensen op de populaire locaties, de natuur nog stil. Kinderen zijn op dat moment ook vaak nog fris en onbevangen, ze zijn nog niet moe van de dag en zijn er met hun hoofd bij. Het nadeel: je moet vroeg opstaan haha. Maar met kleine kinderen die om vijf uur al wakker zijn, is dat juist perfect en de foto's zijn het altijd waard.

Het middaguur: het meest harde licht

Tussen elf uur 's ochtends en drie uur 's middags staat de zon op zijn hoogst. Dat geeft harde, neergaande schaduwen, precies onder de ogen, de neus en de kin. Het is het minst gunstige licht voor familiefotografie buiten.

Ik plan zelden shoots in deze uren als het helder weer is. Maar, en dit is een belangrijke uitzondering, als het bewolkt is, vervalt dit probleem volledig. Bewolkt middaglicht is juist heel goed voor fotografie, en daar kom ik zo op terug.

Mocht er nou wel een shoot gepland staan en er is volle bak zon, dan kies ik er altijd voor om de schaduw op te zoeken. We gaan de natuur in en hebben iets beperkter ruimte, maar kunnen ook dan prachtige herinnering vastleggen.

Het gouden uur: de avond wint bijna altijd

Het gouden uur, de laatste anderhalf tot twee uur voor zonsondergang, is voor de meeste fotografen het mooiste licht van de dag, en ik ben het daar volledig mee eens. Het licht is warm, oranje, zacht. Het valt laag en zijdelings, net als in de vroege ochtend, maar de kleur is heel anders: warmer, goudkleuriger, dromeriger.

In Friesland, met de open horizon en de weilanden die tot de rand van de aarde lijken te lopen, is avondlicht extra bijzonder. De lange schaduwen over het gras, de bomen die gloeien in het licht, het gezin dat kleine silhouetten worden tegen de goudkleurige lucht — dit zijn de beelden die mensen ophangen. Mijn meest geliefde shoots zijn bijna altijd in de avond. Het enige nadeel: met kleine kinderen die dan al moe zijn, kan de planning een uitdaging zijn. Maar een kort slaapje in de auto op weg naar de locatie doet soms wonderen.

Bewolkt weer: de verborgen favoriet van elke fotograaf

Ik zeg het altijd en ik zeg het hier nogmaals: een bewolkte dag is geen slechte dag voor een fotoshoot. Integendeel. Wolken fungeren als een enorme, zachte diffuser: ze verspreiden het licht van de zon over de hele lucht, waardoor het egaal en zacht wordt. Geen harde schaduwen. Geen geknepen ogen. Geen uitgebleekte kleuren.

Bewolkt licht flatteert iedereen. Het is zelfs technisch gezien het meest neutrale en professionele licht voor  fotografie. Veel fotografen geven bewolkt weer de voorkeur boven een brandende middagzon. Als je afbelt vanwege bewolking, doe dat dan absoluut niet. Ik maak op bewolkte dagen even mooie of soms zelfs mooiere beelden dan bij vol zonlicht.

Regen, wind en andere Friese klassiekers

Regen hoef je ook niet per se te vermijden. Een beetje regen geeft sfeer: druppels op jassen, rode wangen, kinderen die bewust in plassen stampen en je erbij aankijken alsof ze toestemming vragen die ze al hebben. Wind in het haar, een sjaal die waait, het maakt beelden levendiger en echter. Ik heb shoots gedaan in lichte regen die tot de mooiste van het jaar hoorden.

Echte plensbuien of storm zijn een ander verhaal — dan gaan we even schuilen of verzetten we de datum. Maar het Friese weer, met zijn wisselende buien en plotselinge opklaringen, heeft mij geleerd dat je soms het beste gewoon kunt gaan en kijken. De natuur verrast ons altijd, en bijna altijd aangenaam.

Mijn advies voor het plannen

Kies ochtend of avond als je de keuze hebt, dat geeft het mooiste licht. Twijfel nooit om af te zeggen vanwege bewolking of lichte regen want dat is onnodig en leidt tot gemiste kansen.

Vermijd het middaguur bij stralende zon als je kunt, maar wees verder flexibel. En overleg altijd met mij, ik kijk graag mee naar de planning en geef eerlijk advies over wanneer het licht op een specifieke locatie op zijn mooist is.